Айбас Дарасы археологиялық кешені Қарағанды облысынан 180 шақырым жердегі Жезқазған қаласынан солтүстік-солтүстік батысқа қарай Ұлытау ауданында орналасқан. Кешен Айбас өзені бойында, оңтүстігінен Едіге тауы, ал шығыс солтүстік-шығысын айналдыра Ұлытау қоршаған.

Антоновка қалашығы – ортағасырлық Қаялық (Қойлық) Іле жазығының ең ірі қалажұрты Қойлық (Антоновка) ауылының (Алматы облысы, Сарқант ауданы) шығыс шетінде, Талдықорған қаласының солтүстік-шығысында 190 км жерде, Ащы Бұлақ өзенінің жағасында орналасқан.

Антоновка қалашығы – ортағасырлық Қаялық (Қойлық) Іле жазығының ең ірі қалажұрты Қойлық (Антоновка) ауылының (Алматы облысы, Сарқант ауданы) шығыс шетінде, Талдықорған қаласының солтүстік-шығысында 190 км жерде, Ащы Бұлақ өзенінің жағасында орналасқан.  Қазақстанның ортағасырлық ескерткіштерінің көпшілігіне тән қаланың үшбөлікті құрылымын төмендегіше сипаттауға болады: ені 11-13 м-ге жайылған, биіктігі 2-2,5 м-ге сақталған, таспалық құю тәсілімен саздан жасалған мықты сыртқы қабырғалары пішіні төртбұрыштылау болып келген шахристанды және рабадтың бір бөлігін қоршаған. Жалпы ауданы 90 га.

Археологияның тағы бір жарқын ашулары «Арал катастрофасымен», оның шекарасының тарылуы мен суының тартылуымен байланысты. 2001 жылы кеуіп кеткен теңіз табанында тас пен қыштан тұрғызылған кесене табылды. Кесене құрылысы XIV ғ. жатқызылды.

2006 ж. Қараспан қаласының орнындағы зерттеулер жалғастырылды. Негізгі қазба қалашықтың цитаделінде жүрді. Қазбаның аумағы 150 кв.м, тереңдігі 0,6-0,7 м. Осы жылы үшінші құрылыс қабаты аршылды. Қазылған үйлер екі, үш бөлмеден және қосалқы шаруашылық құрылыс орындарынан тұрады. Құрылыс материалы ретінде 38х25х10, 35х25х10 см көлеміндегі қам кірпіштер (кесек кірпіштен), ірі жұмыр тастар және 25х25х5 см өлшеміндегі дәстүрлі ортағасырлық кірпіштер қолданылған.

Ақыртас археологиялық кешені қазіргі Тараздың шығысында 40 км жерде, Ақшолақ теміржол станциясынан 6 км оңтүстікте, Қырғыз Алатауының етегінде орналасқан. Қазір бұл тау шатқалынан бастау алатын, құрғап бар жатқан бұлақтардың арналары кескен тау бөктері.

Баланды І бекінісі Іңкәрдариядан тартылған канал бойында орналасқан. Географиялық координаттары: N 44º09'27,3" TRIP 400 Е 062º22'43,6" ALT 82 (JPS бойынша). Кейбір зерттеушілердің пікірі бойынша ол егін шаруашылығымен айналысқан елдің орталығы болған.Ескерткіштің көлемі 80х130 м, төртбұрышты, бұрыштары төрт тарапқа бағытталған биік қорғанмен қоршалған. Ескерткішті 1959 жылы Хорезм археологиялық-этногарфиялық экспедициясы ашып, 1960-1961 жж. барлау қазбаларын жүргізді.

2007жылғы далалық маусымында Мемлекеттік «Мәдени мұра» бағдарламасы бойынша«Сарыарқа» археологиялық экспедициясы Беғазы өңірінде зерттеу жұмыстарынжүргізді. Өлкеніалғашқы рет 1946 жылы Ә.Х.Марғұланның жетекшілігіндегі Орталық Қазақстанархеологиялық зерттеген. ОҚАЭ Беғазы қорымында арасына үзіліс салып 1947-1952жылдары андронов тарихи-мәдени қауымдастығының 18 қоршауы мен соңғы қоладәуірінің 6 тас кесенесін қазды.

Берел қорымы Шығыс Қазақстан облысы Катон қарағай ауданының Берел ауылынан 7 шақырым оңтүстік батысында орналасқан. Қорым солтүстігінде Берел жєне Бұқтырма өзендерінің қосылған жерімен, оњтүстігінде Қансу өзенімен, ал батысы мен шығысында таулармен шектелген Бұқтырма өзенінің оң жағасындағы алаңда орналасқан. Ескерткіштің координаттары: 490 20 с.е., 860 22 ш.б. Обалар Бұқтырма өзенінен 40-45 м. биік жатқан үшінші террассасында шоғырланған.

А.В. Логвин, И. В. Шевнина, А. В. Колбина, А. В. Нетета. 2006 жылғы археологиялық жұмыстарда Бестамақ обасына қазба жұмыстары жалғасты. Ескерткіш Бұрықтал өзенінің оң жағалауында (Обаған өзенінің бірінші шығысы сағасы), Қостанай облысы Әулиекөл ауданының Шиелі поселкісінң оңтүстік-батысына қарай 8 шақырым жерде, Бестамақ қонысының солтүстік-шығыс шетінде орналасқан. Зираттың қазба жұмыстары 1991-1993, 1997, 2002, 2003, 2005 жылдары жүргізілді.

Әрбір қаланың белгілі бір уақыт үзінділерінде: ондаған, жүздеген, мыңдаған жылдар бойы қалыптасатын өзінің тарихи аймаңы болады. Қазақстанның жас астанасы – Астана қаласының мыңдаған жылдардан астам тарихы бар. Бұл 8 жылдың жазы бойы (1999 – 2007) орта ғасырлық Бозоқ қалашығында қазба жұмыстарын жүргізіп жатқан Есіл стационарлық археологиялық экспедициясының жұмыстарымен дәлелденген.

Боралдай ескерткіші - географиялық координаты 43T 0651403 4100927. Боралдай қыратындағы Боралдай мен Б.Алматинка көлінің арасында, Алматы маңында сақталған көшпелі заманның ескерткіші.

«ҚР тарихи-мәдени мұрасын зерттеу және сақтау» үш жылдық бағдарламасының қорытынды кезеңінде Көкшетау археологиялық экспедициясымен Ботай қонысын зерттеу жүргізілді. Жұмыстың негізгі көлемі ескерткіштің оңтүстік және шығыс бөліктеріндегі қазба жұмыстарын қорғаумен байланысты.

2006 жылы «Мәдени мұра» Мемлекеттік бағдарламасының шеңберңнде Бөріжар обасын зерттеу жалғастырылды. Катакомбамен бірге 5 қорған және 3 сағана қазылды. Зерттеу жүргізу үшін Шымкент-Арыс автожолының арғы жағындағы Жуантөбе қаласынан 800-900 м оңтүстік-шығысына қарай орналасқан қорған обасының учаскесі таңдап алынды.