Қазақстанның қазіргі аймағында қырма өнерінен шыққан ежелгі ескерткіштер орналасқан. Петроглифтер (гректің «тас» пен «кесу»сөзінен шыққан) -  қырма суреттер. Бейнелі өнер түрі ретінде петроглифтер Қазақстан аймағында ежелде пайда болған. Көптеген тарихқа дейінгі шығармалар біздің күнге дейін жетіп, мәдениет туралы түсінікті қалыптастыруға мүмкіндік беріп, ежелгі тайпа мен діни нанымдар рәсімін бейнеледі.

Айша – бибі кесенесі өзінің аңызға толы рухани құндылығымен сәулет өнеріндегі ғажайып әлемде теңдесі жоқ ескерткіш болып табылады. Ескерткішті қалаған кірпіштердің әртүрлілігінің өзі таң қалдырады. Оның алғашқы қалпы біздің уақытымызға дейін тек батыс қабырғасында сақталған. Сурет 1. Айша-бибі кесенесі. Тарихи фотосурет Сурет 2. Айша-бибі кесенесі. Қабырғалардың жөндеу жұмыстарына дейінгі жағдайы Сурет 3. Айша-бибі кесенесі. Жөндеу жұмыстарынан кейінгі көрінісі Қайта қалпына

Көне Басқамыр қаласының орны  Жезқазғанның солтүстік -батысынан 83 км қашықтықтағы Жезді өзенінің сол жағалауында орналасқан. Көне қаланың  орны төбелермен қоршалған кішкентай жазық далада, Талдысай өзенінің Жезді өзеніне кұя берісте орналасқан. Көне қаланың айналасы мен алаңына Басқамыр моласы бар

Абділ Әзіз баб кесенесі Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауылында орналасқан. Бұл көп күмбезді ескерткіш   ХII ғасырда Исфиджаб (қазіргі Сайрам ) қаласында тұрғызылған.Бұл ғимарат үш жартылай сферикалық күмбезбен  жабылған: біреуі ортада және енді шетінде. Портал шеті аркамен жабылған. Портал бұрыштарында  доғал келген бағаналар бар. Порталдың жоғарғы жағы карнизбен аяқталған. Қабырғалары күйдірілген кірпіштен салынған. Порталдың бүйір тұсынан солтүстік фасадында 0,820 белгідегі баспалдаққа шығар жол бар.Орталық кіреберіс қақпаға қарама қарсы михраб орналасқан.

 1910 жылы И.А. Кастанье ежелгі ескерткіштерінің толық зерттелмеу себептерін былай түсіндіреді: «Орта Азияның ежелгі оңтүстік жартысын қазбалық жұмыстардың нәтижесінде ескерткіштердің (самаркандта мешіттері және басқа) солтүстік бөлігін жауып, сол уақытта ежелгілік және көпқырлығымен көп көңілді аларлық» -  деген тұжырым жасаған болатын.