Павлордар өңірінің мақтанышы, сәулет ескерткіші А. Деров көпестің сауда үйі болып есептеледі. Ғимарат 1896 жылы  сәулетші П. Батовтың жобасымен қаланың белгілі азаматы және әйгілі I гильдий көпесі  А.И. Деровтың ақшасына салынған.

Орнату комплексінің орны –  бұл Абылай хан тарихи жері, ағаштармен қоршалған шыңға шығатын белестерден тұратын. Ерекше алатын болсақ алаңқай жер оның дөңгеленген формасы ( дөңгелек – ғасырлықтың, шексіздіктің белгісі) композициялық және кеңістікті-пластикалық шығармашылық болып есептеледі. 

Сонау замандардан келе жатқан бай тарихымыздың куәгері. Сонымен қатар бұл Қазақстандағы ортағасырлық жалғыз кесене. Осы бір Ботағай Кесенесі көптеген елдің айтуына қарағанда Қазақстандағы сәулет-құрылыс өнерінің қайталанбас үлгісі болып табылады. Бұл ұсыныс Совет дәуірінің 80-ші жылдарында айтылса керек, осы жобаның авторы Ботағай Кесененің қайта қалпына келтіруді ұсынған. Бұл жоба Ботағай Кесенесінің орналасқан жерімен тығыз байланысты, Ботағай Кесенесі Астана қаласының батысынан 120 шақырым же

Кабанбай батыр кесенесі Ақмола облысының ауыл аймағында оңтүстікте 20 км. қашықтықта Астана қаласы және солтүстік-шығыста 4 км. қашықтықта Қызылжар ауылы орналасқан. Кесененің ғимараты 2000 жылы салынған болатын. Сол күннен бастап Астана қаласының жерінде Қазақстан халқының жан-жақтан келетін киелі жерінің біріне айналған болатын.

1971 жылы 6-маусымда әлемде  «Союз-ІІ» космостық кемесінде, батылдықпен космосқа ұшқан Г.Т. Добровольский, В.Н. Волков, В.И. Пацаевтың ерлігі туралы хабар таралады.

Ғимарат құрылысы КХКП тапсырмасымен 1928 жылы басталады. Онда В.И.Ленин атындағы теміржолшылар мәдениет үйі орналасады.

Хобда ауданының Абат-Байтақ Кесенесі ХІХ ғ. Талдысай аулынан оңтүстікке қарай 12-шақырым жерде құрамына XVII-XIX ғасырдың Абат-байтақ кесенесі 200-ден астам құлпытастар кіретін Абат-Байтақ зираты орналасқан. Сурет 1. Абат-Байтақ кесенесі Абат-Байтақ кесенесін зерттеу 1979 жылы жүргізілді. 1983 жылы жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2004 жылғы өлшем бойынша көлемі 9,66х12,43 м. Кесене биіктігі 11,65м. Сурет 2. Абат-Байтақ кесенесі Құрылыс фундаментсіз салынған қаланған кірпіш астында

Қарағұл кесенесі, Кіші Жүз қазақтарының құрметке бөленген өкілдерінен біреуінің басында тұрғызылған. Бұл XIX ғасырдың, көркем күмбезді кесенелер тобы ішінен айрықша ескерткіштердің біреуі. Кесене, Мұғалжар ауданындағы Борлы ауылынан, оңтүстік-шығыс бағытында 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Ескерткіш, бөлекше, төбеде орналасқан, қасында бірнеше жақын заманның мазарлары бар. Оңтүстік алдыңғы жағымен күмбезді кесене жоспарында салынған тікбұрышты ғимарат. Бір қатарлы блокты цоколдан іргетасс

Мазар халық шеберлерінің қолымен XI-XII ғасырларда Алаша ханның құрметіне салынған. Оның есімі қазақтың үш жүзінің пайда болуымен тікелей байланысты. Қазақстандық әйгілі кесенелердің бірі Қаракеңгір өзенінің аңғарында, оң жағалаудан 2 км қашықтықта, Малшыбай ауылынан алшақ емес жерде орналасқан.

Ықылас атындағы Ұлттық Музыкалық Аспаптар Мұражайының ғимараты (бұрыңғы Офицерлер жиналыс Үйі), 1908 жылғы, Алматы қаласы, Зенков көшесі, 24. Алғашқы қолданылу мақсаты – Верный қаласының клубтық ұйымы-әскери жиналысы; 1913 жылында – Романовтар әулетінің 300-жылдығы мерейтойына орай ұйымдастырылған бірінші ауыл-шаруашылығы көрмесінің павильоны, 1918 жылдан бастап – пошта-телеграф кеңсесі. Жобаға қарағанда төртбұрыш пішініде, ағаштан жасалған және сырттан тақтайларменен қапталғ

Бұл ғимарат 1890 ж. салынған. Гоголя көшесі басындағы 37 үй. Сәулет өнерінің қайталанбас тарихи ескерткіші, ғимарат қабырғалары Алатау еменімен ою өрнектеліп безендірілген. Қайта қалпына келтіру жұмыстары 2003-жылы басталған болатын, алайда қаражат жетіспеуі салдарынан 2004-жылға қалдырылды. Ағаш ғимаратқа іші-сыртына қалпына келтіру жұмыстары жасалынды. Сурет 1. Верный үш класты училищесі Сурет 2. Верный үш класты училищесі

Қазақстанның қазіргі аймағында қырма өнерінен шыққан ежелгі ескерткіштер орналасқан. Петроглифтер (гректің «тас» пен «кесу»сөзінен шыққан) -  қырма суреттер. Бейнелі өнер түрі ретінде петроглифтер Қазақстан аймағында ежелде пайда болған. Көптеген тарихқа дейінгі шығармалар біздің күнге дейін жетіп, мәдениет туралы түсінікті қалыптастыруға мүмкіндік беріп, ежелгі тайпа мен діни нанымдар рәсімін бейнеледі.

флэш-тегі  презентация

«Жаркент мешіті» Сәулет көркем мұражайы, ХІХ ғасыр - Алматы қаласының орталық бөлігінде орналасқан және де құрамына: мешіт; мұнаралы қақпа; кіші мешіт-медресе; сыртқы қақпа; тас қоршау секілді нысандар кіреді. Құрылыс қытай шебері Хон Пиканың бастамалығымен салынған. Құрылыс шебердің нұсқауы бойынша жобасыз салынған, кіші мешіт медресе мен тас қоршаулар 1903-1905 жылдары салынған. Сурет 1. Жаркент мешіті Құрылыс салу барысында әртүрлі материалдар қолданылған. Мысалы ме

Ескерткіштің  уақыты 1846 ж. Ескерткіштің мекен-жайы Атырау облысы, Индер ауданы, Индер поселкесінен оңтүстік-шығысқа қарай  40 ш.
Іргетасы – біртұтас бетон. Қабырғасы – бетоннан, ішінен және сыртынан ұлутаспен қапталған. Төбесі – бетоннан құйылған күмбезі. Сыртқы шеңбердің диаметрі –7,6 м ішкі шеңбердің диаметрі 6,2 м. Басты қабырғасының биіктігі 6,4 м күмбез барабанының биіктігі –1,8 м, барабанның сыртқы шеңберінің диаметрі 5,2 м, кесененің жалпы биіктігі –12,2 м.

1943 – 1948 жылдар аралығында салынды. Қалашықтың жалпы көлемі 55 га жерді алып жатыр.

Жұбан Кесенесі ХІХғасыр Ембі ауданы - ортасында бір күмбезі бар тік бұрышты бір бөлмелі кесене. Сыртқы-ішкі жақтары ою өрнекпен нобайланған. ХІХ ғасыр аяғындағы ескерткіш. Бұның фундаменті теңдесі жоқ, оның қызметін цоколь аса тереңдетілмеген күйде атқарып тұр. Қабырғалары және сыртқы безендірілуі: Кесененің төрт бұрышыда цоколь деңгейімен паралель түбіне дейін тігінен үш бөлікке бөлінген, орталық портальді, жалпақ күректермен және орнаменттелді тимпанмен безендірілген. Және екі жағындағ

Орналасқан жері: Ұлытау ауданы, Жезді ауылынан солтүсік бастысқа қарай  9м  қашықтықта. Автор, құрылысшы, тапсырыс беруші, құрылу тарихы белгісіз.

Ескі карта бойынша қазіргі әскери училище ғимараты Михайловский және Никольский көшелері бұрышында орналасқан. Ғимарат XIX ғасырдың  70 жылдары салынған. Онда классикалық ерлер гимназиясы болған. 1890 жылы училище болып құрылған. Училищеде 200-дей бала оқыған. Ғимарат үш этапта күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Қазіргімен салыстырғанда айтарлықтай айырмашылық жоқ, екінші қабат терезелері сәнделген кіреберіс есік үстінде балкон орналасқан.

Қалпына келтірілген тарихи кешен Орданын оңтүстік бөлігінде орын тіккен. Солтүстік және Солтүстік шығыс бөлігі тұрғын үйлермен шектеседі, Солтүстік батысы қоғамдық маңызы бар ғимараттармен шектеседі, оңтүстігі демалыс орнымен шектеседі. Сурет 1. Бөкей ордасы Сурет 2. Бөкей ордасы. Орталығы Сурет 3. Бөкей ордасы. Батыс және шығыс Флигельдері Тарихи кешен аймағында: Салынып жатқан мешіт, хан сарайының шығыс бөлігі, дәрігер Сергачевтің үйі, Педогогикалық техникум ғимараты, Асхана

Бес-Шатыр мазараты (Пять шатров) біздің заманымызға дейінгі бірінші мыңжылдықта қазіргі Қазақстан территориясында мекендеген көне сақтардың табынатын орны болған. Мұнда 2 кв. км. алаңда  Бесшатыр мазараты – сақтардың көне Семиречья халқының монументтілік және композициялық күрделілігі жағынан ең елеулі археологиялық ескерткіші орналасқан.  Мазарат  солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км, шығыстан батысқа қарай 1 км созылып жатыр,  және Іле өзенінің  бастауы Семиречьеде, «Алтын-Емель» мемлекеттік ұлттық паркінің территориясында Алматы қаласынан 170 км қашықтықта   орналасқан. 

Орналасуы: Ұлытау ауданы Жезқазған қаласынан солтүстік-батысқа қарай 58 км. Автор, салушы және пайда болу тарихы белгісіз. Мазарды зерттей бастау Ш.Уәлихановтың «Қырғыз қайсақ молалары және жалпы бұрынғы туралы» атты мақаласынан бастау алады.

 Ортағасырда қазіргі Жамбыл облысы аймағында Жібек жолында - Тараз, Джувикат, Нижний Барсхан, Хамукат, Оххум, Акыртас, Орнек, Кулан, Мерки и Аспара қалалары орналасқан болатын.  Бұнда ежелгі қола дәуірінің сақтар және үйсін, түріктердің хандық обасы және петроглифтер галересиясы болған еді. Ортағасырлы Тараз жібек жолы ежелгі ескерткіштерінің ішінде ерекше орын алады.

Айша бибі мазары жанында орналасқан. Бұл кесене де XI- XIIғғ сәулет ескерткіші болып саналады. Кесене ерекше қарапайымдылығымен бағаланады. Соңғы жаңартылуы 2002 жылы болған. Эпиграфикалық жазба бойынша ол жерде жерленген әйел адамның атын оқып білген. Аңыз бойынша ол әйел Айшаның қамқоршысы болған.

Бауыржан Момышұлының ескерткіші 2000 жылы 12 қазанда Ұлы Жеңістік 55 жылдығына және батырдың 90 жылдығына арнап салынды.

Жамбыл Жабаев ескерткіші Жамбыл алаңында орналасқан. 1961 жылы ақынның 115 жылдың мерей тойына арналып салынды.

Жоғары шыңның биіктігінде (теңіз деңгейінен 3000 метр тереңдікте) әулие Мерке  тастан қашалған еске алу конструкциясы, төбелерден тұратын Ауразия аймағындағы көшпенділер-түріктердің храмды комплексі жалғыз сақталған болып ұсынылады.

Ескерткіш 1998 жылы Сүлейменов көшесіндегі университеттің бас корпусының алдына Мұхамед Хайдар Дулати мырзаның 500 жылдығына арналып салынған.

Шығыс моншасы Тараз қалашығы аймағында, қазіргі орталық базар аймағында орналасқан.

Айша – бибі кесенесі өзінің аңызға толы рухани құндылығымен сәулет өнеріндегі ғажайып әлемде теңдесі жоқ ескерткіш болып табылады. Ескерткішті қалаған кірпіштердің әртүрлілігінің өзі таң қалдырады. Оның алғашқы қалпы біздің уақытымызға дейін тек батыс қабырғасында сақталған. Сурет 1. Айша-бибі кесенесі. Тарихи фотосурет Сурет 2. Айша-бибі кесенесі. Қабырғалардың жөндеу жұмыстарына дейінгі жағдайы Сурет 3. Айша-бибі кесенесі. Жөндеу жұмыстарынан кейінгі көрінісі Қайта қалпына

«Ақкесене мұнарасы» төменгі Талас ауданында орналасқан. Қазақстан тарихында осы күнге дейін сақталған Қыпшақ дәуірінің есерткіші. (XIII-XVII). Жамбыл облыстық археологиялық эспедиция басшысы Г.И.Пацевичтің пайымдауынша бұл ескерткіш кезінде қарауылдауға арналып салынған нысан. Жедел континенттегі ауа райы осы аймаққа тән, сол себепті де мұнараның негізгі кепілі сақтала қоймаған, осы соңғы он жылда ескерткіш тіптен мүжіле түсті, және жедел жөндеу жұмыстарын керек етті. Осындай ескертк

Ақыртас –  археологиялық кешен, қазіргі Тараздың шығысында 40 км жерде, Ақшолақ теміржол стансасынан 6 км оңтүстікте, Қырғыз Алатауының етегінде орналасқан. Қазір бұл, тау шатқалынан бастау алатын, құрғап бар жатқан бұлақтардың арналары кескен, тау бөктері. Ескерткішті зерттеу 19 ғасырда басталды. Шығыстанушылар, архитекторлар және археологтар өз еңбектерін осы бірегей ескерткішке арнаған. Ақыртас кешені алғаш өлкетанушылар мен ғалымдар В.А. Каллаур, П.И. Лерх, Д.И. Иванов, В.В. Б

Жамбыл облысының Талас ауданының Сейілбек ауылында орын тепкен мешіт, Қазақстандағы бірден бір өзгеше сәулет ескертіші. Алғашқы рет ескерткішті 1945 жылы Г.И.Пацевичтің басшылығымен ЭРУДА зерттеген. Кейіннен 1949 жылы Л.М.Ремпел бастаған Жамбыл облыстық музей экспедициясы зерттеді. Қара Қожа мешіті XX ғасырға жатады. Мешіт Сейілбек ауылында туған жергілікті рухани басшының атымен аталған. Бұл мешіт Қара Қожаның бастамасы бойынша 1909 жылы тұрғызылған, кейіннен оның аты берілген, ол 16,9х16,26м к

Бұл құрылыс ХІХ ғасыр соңына қарай салынған (30х15м) жоспарындағы тік бұрышты, 12.5м шамасындыға биіктікті 16 күмбезден тұрады. Сурет 1. Үш-Арал мешіт-медресесі. Ішкі жағынан көрініс Сурет 2. Үш-Арал мешіт-медресесі Бұны қалпына келтіру үшін екі жыл жұмыс жасалды. Гидролизация құрылғылары арқылы жұмыстар атқарылды. Сыртқы қабырғаларымен интерьер қабырғалары жөндеуден өтті. Күмбездерін арнайы қыштармен жөндеп, едендері қалпына келтірілді. Аймағы қоршалып осы заманға лайықты жасалд

Шоқай Датка түрбесі Жетісу аймағының тарихи және мәдени мұрасының, ең маңызды ескерткіштерінің біреуi болып табылады, ол туралы атақты ғалым Шоқан Уәлиханұлы да өз еңбектерінде айтып кеткен болатын. Орта ғасыр қаласы Саудакенттін, қалашығының зиратында орналасқан. Зерттеушілер оны 17-18 ғасырдың сәулет орнектеріне байланыстырған. Сол кездің жалпы монументалды сәулет тәрізіне уқсас. Сурет 1. Шоқай Датқа кесенесі. Қайта құруға дейінгі көрініс Үлкен, тек бөлмелі, күмбезді- үлкен Кіре

Орталық Қазақстанның Ұлытау ауданы  ежелден көшпелі тайпалар басшыларының сүйікті мекені болған. Осы маң Жошы хан және  оның ұлдарының еншісі болған. Жошы хан кесенесі (1228-1230) Қаракеңгір өзенінің сол жағалауында, Жезқазғанның солтүстік шығысынан 55 км қашықтықта орналасқан. Автор, салушы және пайда болу тарихы белгісіз.

Орналасуы: Жаңаарқа ауданы, Мыңадыр бекетінен екі км қашықтықта. Автор, салушы және пайда болу тарихы белгісіз. Кесене туралы алғашқы жазбаша еске алу П.И.Рычковтың 1762 жылы жарық көрген  «Топография Оренбургская» атты еңбегінде бар. Орталық Қазақстанда ешқашан болмаған П.И.Рычковтың ескерткішті сипаттап жазуы түпнұсқадан алынған. 

Ұлытау – ежелгі заманның кене сырларын ішіне бүккен шежірелі өлке. Ол ежелгі де ералуан әдемі ескерткіштерінің көптігімен кім-кімді де тенті етеді. өзінің ғажайып сұлулығымен, құнарлығыменен бабаларымызды ынтықтырған қасиетті жерде палеолит, неолит дәуірлерінің туындысы – алғашқы адамдардың мыңдаған еңбек құралдарын әр бұлақтың маңынан, көгалды жазықтардан кездестіресіз.

Әйгілі жерлесіміз Нұркен Әбдіровтің ескерткіші 1958 жылы Қарағандының орталығында орналасқан.
Нұркен Әбдіров – Қарақаралы ауданының тумасы,  1919 жылы туған. Нұркеннің өмірбаяны  әдеттегі өзінің қатарластарынікі секілді.  Қарағанды қаласында оқып, өмір жолын бастаған. Өндірістен кейін үздіксіз арнайы курсты бітіріп, ұшқыш-штурман болды.Ұлы Отан соғысы жылдары Отанын ерлікпен қорғады. 1942 жылы  19 желтоқсанда Сталинград түбінде ерлік көрсетті.

Көне Басқамыр қаласының орны  Жезқазғанның солтүстік -батысынан 83 км қашықтықтағы Жезді өзенінің сол жағалауында орналасқан. Көне қаланың  орны төбелермен қоршалған кішкентай жазық далада, Талдысай өзенінің Жезді өзеніне кұя берісте орналасқан. Көне қаланың айналасы мен алаңына Басқамыр моласы бар

Кеңес Одағының екі мәрте батыры Л. И. Беданың мүсіні
Мүсінші Д.П.Шварц, 1951 жыл. Қостанай қаласы, Пушкин көшесі 98. Мүсін қоладан құйылған, цилиндр формалы гранит тастұғырға орнатылған.  Л.И.Беда үздіктік белгісі тағылған әскери формада бейнеленген. 

Қазақ ССР ғылым Академиясының ғимараты 1948-57 жылдары салынған, сәулет ескерткіші ретінде мемлекет қамқорлығына алынған. Ғылым Академиясының ғимарат кешені Алматы қаласындағы Шевченко 28 көшесінде және Шевченко-Кұрманғазы -Қонаев-Пушкин көшелерінің шаршы аумағында  3,0906 га жер телімін алып жатыр.

Бұл нысан XIX ғ. аяғында салынған медресе Қызылорда қаласының солтүстік батысында 60 шақырым жерде автокөлік тас жолы бойында және темір жолдан 100 метр жерде орналасқан.
Қалжан Ахун 1862 жылы Хиуа хандығында дүниеге келген және Хиуа мен Бухараның  рухани оқу орындарында білім алған. Қалжан Ахунаның әкесі Бөлекбай Ақтөбе облысындағы Жамақағлы жеріндегі табын руынан.

Қармақшы ауданы Қызыл-Орда облысының аудандарында орналасқан. 24х12х7см көлемді шикі кірпіштен құралған мұнаралы құрылыс. Сырты 2см дейінгі қалыңдықтағы сазды лаймен күйдірілген кірпіштен кейпіне келтірілген. Жоспар бойынша сыртқы диаметрі 7 м домалақ формалы биіктігі 15 м. Қабырғаларының қалыңдығы 1,81м. Мұнараның құрылысы ХІғасырға жатады.фундаменті оңтүстік жағы 14 см жерге кіріп қаланған күйдірілген кірпіштен. Солтүстік жағы 20 см жерге кірген кірпіштен

Қызыл-Орда облысы Қармақшы Ауданы «Айқожа» Кесенесі Бұл құрылыстың фундаменті ретінде күйген кірпіш тұр, оның жалпақтығы 20см. Фундамент астына 20см тереңдікте тас бетон қойылған фундаменттің жан жағынан 50см қиыршық тас салынған қалаудың материалдық жағдайы қанағаттандырарлық, ешқандай қайта жасау қажетсіз, барлығы жөндеу барысында қалпына келтірілді. Қабырғалар күйдірілген саз кірпіштен қаланды. Қабырғаларының қалыңдығы 1,4 м, жөндеу жұмыстары атқарылып пайдаланылуға беріл

Іңкәрдариядағы Сарлы-Там кесенесі Бұл құрылыс 27х13х4,5 көлемді күйдірілген ақ кірпішпен тұрғызылған күмбезді ғимарат. 9,6х10,15 м жанжағынан тікбұрышты формадағы, күмбездің үстіне дейінгі биіктігі 7,7м ғимараттың қабырғалары өте өрнекті плиткалармен жабылған. Осы жылы жөндеу жұмыстары аяқталып комиссияға тапсырылды. Сурет 1. Сарлы-Там кесенесі. Қайта құру жұмыстары Сурет 2. Сарлы-Там кесенесі Сурет 3. Сарлы-Там кесенесі Сарман-Қожа мұнарасы Қармақшы ауданы

Атаулы түрбе Қызылорда облысында орналасқан. Кара-сопы түрбесі, жартылай сфералы күмбезбенен жабылған сегіз қырлы шеңбер пішінінде салынып, 18 ғасырдың ортасында тұрғызылған. Ескерткіштің биіктігі-9 м. Бұл түрбе, Жібек Жолы үстінде орналасқан болып, керемет сәулет онерінің ескерткіші болғандығынан, мемлекеттік маңызы бар тарих және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген.  Сурет 1. Қара сопы кесенесі. Өңдеу жұмыстарына дейінгі көрінісі Сурет 2. Қара сопы кесе

Мақұл-Там түрбесі Қызылорда облысында орналасқан. 19 ғасырдың соңында салынған. Діни мағына таситын ғимараттардың сәулет өрнегі болып табылады. Түрбе, жалпы қарағанда екі күмбезді ғимарат болып, ішкі қуыс бөлмелері екі қабатты болып жасалган. Ұзындығы мен ені 11,46х7,0 м, алдынғы бөлмесінің биіктігі 4,3 м, ал жалпы биіктігі 8, 775 м. Қабырғалары 320х150х65 мм пішініндегі күйдірілген кірпіштен қаланған. Қабырғалардың жер денгеінен жалпы биіктігі 4,3 м. Сырткы қабырғаларының қалындығы 2,5 кірпіш.

Молла-Қалан түрбесі, Қызылорда облысының, Терең өзек ауданының, Шаған ауылындан 8 км қашыктықта орналасқан. Түрбе зираттын тап ортасында орналасқан. Түрбе күмбезді-үлкен Кіре-беріс қабырғалы стилінде жасалып, жобаға қарағанда 9,25 м қабырға ұзындығына ие тік-төртбұрыш пішінінде салынған. Кіре-беріс жагында үлкен портал тәрізінде есігі болған, бірақ одан тек қана екі тірегі қалған, тіректердің ендері 3,0х1,75 м . Ғимараттың жалпы алаңы 113,3 шаршы метр. Түрбенің жалпы биіктігі, күмбезді қосқанда

Яны-корған ауданы. Кесене сазды лаймен күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Фундаменті де күйдірілген кірпіштен 0,8м тереңдікте салынған. Кесене қабырғаларының қалыңдығы 1,1-1,2м. Көпірі 25х25 көлемді күйдірілген кірпіштен салынған, - барлығыда бүлінген. Олардың бүліну себебі расстворлардың дымқыл сыз тарту себебінен ылғалданған, өзен жағасына жақын орналасқандықтан, күзгі және көктемгі уақыттарда 2004-2005 жылдары жауын-шашынның молдығынан өзен деңгейі көтерілуі себебінен. Нысан пайдаланылуға бер

Ұлытау ауданы Малшыбай ауылының оңтүстік шығысқа қарай 20 км қашықтықта орналасқан. Республикалық маңызы бар сәулет ескерткіші болып есептеледі. Автор, құрылысшы, тапсырыс беруші, құрылу тарихы- белгісіз.

Географиялық координаты  N 44º14, 538; Д 51º59,506.
18 км.Маңғыстау облысы, Шетпе аулында орналасқан
X-XIII ғғ.  археологиялық ескерткіштер

Осынау көне ескерткіш Маңғыстау – Хорезм  керуен жолы бойында орналасқан.

Маңғышлақ аймағының зираттары ішіндегі ең көне зират. ІХ-ХІХ ғасырдан қалған мұра яғни әрбір дәуірдің әртүрлі ескерткіштерінен сыр береді. Маңғышлақ өңірінің этнографиясында сәулет өнері дәуірінің ең қымбат қайнар көзі. Бұл аймақтағы барлық ескерткіштердің салыну техникасы біркелкі десе де болады. Құрылыс тас плиткасынан салынған сазды лаймен салынған. Көптеген нысандар бояулы оюлармен өрнектеледі. Барлық ескерткіштер құлаудың аз-ақ алдында тұрған болатын. Сурет 1. Қараман-Ата қорымыны

Бекет- ата ескерткіші – Маңғыстау, Үстірт, Жем бойындағы Бекет ата есімімен байланысты жерасты ғимараттарының ортақ атауы. XIX ғасырларда Үстіртті зерттеген типограф Э. Эверсман, А. Дюгаиель сияқты ғалымдар аңыз – әңгімелерді негізінде жинаған деректерін жазып қалырған

Қажы Талиға кесенесі Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам елді мекенінде орналасқан. Кесене сол заманның белгілі адамы Қажы Талиғаның құрметіне салынған XVII ғасырдың дәстүрлі монументті сәулет ескерткіші. Осы кезге дейін кесененің бастапқы қалпын сақталмаған. Алғашқы оюлары жоғалған. Кесене көлемі 6400 х 6300 және биіктігі 7,2 м квадрат үлгісінде салынған. Қабырғалары гипсті қоспамен жасалған квадрат кірпіштермен қаланған. Кесененің барлық бұрыштарында доғал бағаналар бар. Оңтүстік фасадтың сылағында сары, көгілдір, қара түсті бояулы суреттер үлгісі  сақталған. Кесене күмбезбен көмкеріліп салынған. Күмбез біртүрлі кірпішпен қаланып, сырты 1,1м кішкене күмбездермен аяқталады. Барлық периметрлері бойынша кесенеде екі ағаштан жасалған сейсмопояс бекітілген.

Мірәлі баб кесенесі  Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам елдімекенінде орналасқан. ХІ-ХІІ ғасырларда ислам дінін күшейту мақсатында Исфиджап (Сайрам) қаласында, феодалдардың танымал адамдарына арналып салынған ескерткіш. Мірәлі баб кесенесі ХІ ғасырдың соңы мен  ХІІ-ғасырдың басында өмір сүрген қасиетті адамның құрметіне арналып салынған.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан қаласы, Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің оңтүстік шығыс жағында 60 метр  жерде орналасқан.
Тарихи мәліметтерде әйгілі темір ұрпағы, Ұлықбектің қызының 1451 жылы Әбілхайыр ханға ұзатылғаны және кесенесі туралы мәліметтер сақталған.

Мешіт-медресе сәулет өнерінің ескерткіші Бәйдібек ауданы Шаян ауылында орналасқан. Шаян аталу себебі, ағып жатқан өзенде шаян көп деп түсіндіріледі. Алғашында кішкене саман мешіт болған, дегенмен тұрғындардың көп қоныс тебуі кеңірек мешіт салуға итермелеген.

Абділ Әзіз баб кесенесі Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауылында орналасқан. Бұл көп күмбезді ескерткіш   ХII ғасырда Исфиджаб (қазіргі Сайрам ) қаласында тұрғызылған.Бұл ғимарат үш жартылай сферикалық күмбезбен  жабылған: біреуі ортада және енді шетінде. Портал шеті аркамен жабылған. Портал бұрыштарында  доғал келген бағаналар бар. Порталдың жоғарғы жағы карнизбен аяқталған. Қабырғалары күйдірілген кірпіштен салынған. Порталдың бүйір тұсынан солтүстік фасадында 0,820 белгідегі баспалдаққа шығар жол бар.Орталық кіреберіс қақпаға қарама қарсы михраб орналасқан.

Түркістан қаласынан 30 шақырым жерде Икан аулында орналасқан. Ескерткіштің шығыс бетінде Алматы – Самара тас жолы жатыр. Ескеркіш молалар арасында орналасқан. Ол жерге ең соңғы рет 2000 жылдай бұрын жерленген.  Саман құрылыстың солтүстік жағы бүлінген. Ескерткішке жақын маңда трансформатор, ұңғыма орналасқан. Ұңғыдан құбыр арқылы су жіберілген. Кесене тікбұрышты 2–камералы құрылыс. Гурхананың сақталған бөлігі бірқабытты күмбезбен жабылған.

 1910 жылы И.А. Кастанье ежелгі ескерткіштерінің толық зерттелмеу себептерін былай түсіндіреді: «Орта Азияның ежелгі оңтүстік жартысын қазбалық жұмыстардың нәтижесінде ескерткіштердің (самаркандта мешіттері және басқа) солтүстік бөлігін жауып, сол уақытта ежелгілік және көпқырлығымен көп көңілді аларлық» -  деген тұжырым жасаған болатын.

Хызыр мұнарасы Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам қаласында орналасқан. Сайрам қалашығы Оңтүстік Қазақстанда орналасқан ежелгі елдімекеннің бірі болып табылады. Сайрамсу өзенінің бойында, Шымкент қаласынан 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Ерте орта ғасыр заманында (ІХ – ХІІ ғасырлар) Сайрам қаласының орнында – Испиджаб қаласы болған. Испиджабтың алғаш аталуы, 629 жылы қытай авторы Сюань-Цзяннің географиялық еңбегінде кездеседі. Ал «Сайрам» атауының алғаш аталуы, жалғыз тұратын қытай сопысы Чан-Чуннің 1221 жылы Шыңғысханның ордасына қарай жол салған саяхатының сипаттамасында кездеседі.  Испиджаб-Сайрам қаласы, Шаштан (Ташкент) Шымкентке апаратын керуен жолы үстінде орналасқан сауда-кәсіби орталық болған еді және сол өңірге жақын жазық дала аймақтарына ислам дінінің тарату орталығы болған.

Сауран – Қазақстандағы  қорған  дуалдары неғұрлым толық қалпында сақталған әйгілі ортағасырлық қалалардың бірі. Сонымен қатар соңғы жылдардағы зерттеу жұмыстары нәтижесінде осы қала аумағында шайқалмалы мұнаралары бар медресе, Жұма-мешіт, намазгох мешіті, ханака, қала қақпасы секілді археологиялық маңызды нысандар ашылып жатыр.

Құрылым 14 күмбезден тұрады, ескерткіш биіктігі 16,5 м, көлемі 33,3х20,1м, мешіт ұлы Жібек Жолы бойында орналасқан. Қалпына келтіру жұмыстары 2003 жылы басталып, 2004 жылы аяқталған. Қабырғаларын жөндеу гидроизоляция қондырғысы қойылып, арнайы плиткалармен күмбездері жөнделіп, қабырғалары жәнеде едендері жөнделді. Сондай-ақ мешіт аумағы қоршалып электр тоғы тартылды. Нысан пайдаланылуға берілді. Сурет 1. Аққойлы мешіт-медресесі. Өңдеу жұмыстарына дейінгі көрінісі С

Арыстанбаб кесенесі ХІІ ғасырда өмір сүрген белгілі діни мистик Арыстанбаб құрметіне тұрғызылған. Алғашқы жөндеу жұмыстары 14-15 ғасырларда жүргізілген. Содан бері алғашқы салынған ою өрнектер сақталынған. Жер сілкінісінен құлаған мазардың орнына 18-ғасырда екі күмбезді құрылыс салынған. 18-ғасыр ғимараты құлап қирағаннан кейін 1909жылы қайта салынды. Жерасты суының жоғарғы деңгейі салдарынан бүлінген мешіт 1971 жылы қайта салынды. Кешен алғашқы үлгісіне негізделіп қалпына келтірілген, яғни Исла

Атаулы комплекс, Оңтүстік Қазастанның, Созақ ауданында орналасқан. Мешіт 19 ғасырдың соңыңда салынған. Мешіт орта-ғасырлардан қалған Баба-Ата қаласының ескі орнының ішінде орналасқан. Бұл мешіттің салыну мақсатын, осы жерде орта ғасырларда мекендеген әйгілі ислам дінін уағыздаушысыменен байланыстырады. Жалпы алғанда, ғимарат сопақша келген төртбұрыш пішінінде жасалған болып, сегіз қырлы шеңберлер үстіне қаланған,  екі тең емес күмбезбенен жабылған. Ғимарат оңтүстік-батыс жағына қа

Оңтүстік Қазақстан облысы Шығыс моншасы XV ғасыр Түркістан қаласындағы «Хазірет сұлтан» мемлекеттік тарихи - мәдени мұражай-қорық   Күмбездер қалпына келтіру кірпіштерімен кейпіне келген. Кірпіштің сыртқы беті шыны араласқан сұйықтықпен жабылған, кірпіштен қара түсті дақтар нобайы көрінеді. Күмбездің жекеленген кірпіштері суыққа шыдамастан сынған, алайда олар-ауыстырылды. Кірпіштер арасының жігі, кірпіш үгінділері және шыны сұйықтығымен толтырылды. Күмбездің жіктерінен

Ахмет Яссауи кесенесі – құрылысы. Негізгі бөлігі жамағатхана яғни үлкен жиналыс залы, онда Ахмет Яссауи жерленген. Қабір бар, мешіт бар, үлкен және кіші ақ сарай бар-жиналыс залы; кітапхана; жазба бөлмелері бар, яғни онда құжаттармен кітаптар сақталған; діни тағамдар әзірленген асхана; құдығы бар бөлме құдықхана; хужрима қызметшілерге арналған бөлме, бұндағы бөлмелер 60х50м биіктігі 15м көлемдігі бірдей болған.күмбезбен аркалар 38 м дейін көтерілген. Түркістандық ескерткіш құрылысының аяқт

Тұрбат діни сәулет комплексі, XIII-XIX ғасырлар Ысхақ Ата Түрбесі   Оңтүстік Қазақстан облысынын, Казығұрт районында орналасқан. Ысхақ Ата түрбесі  - XVI ғасырдың соңы менен XVII басының ескерткіші болып табылады. Тендесі жоқ түрбе, жобалап қарағанда, тік төртбұрыш пішініндегі ішкі    көлеміне ие (8,2х8,5 м), тік төртбұрыш үстіне, ішінен 3 бүйірінен үш бос қуыс қалдырылған (батыс, шығыс және солтүстік бүиірлерінен) сегіз қырлы шеңбер орнатылған, ал бұл сег

Сангру II – бұл ежелгі андронов мәдениетінің белгілерін сақтаған жалғыз ескеркіш. Ол Қарағанды облысы Шет ауданы Айшырақ ауылынан  5 километр қашықтықта орналасқан.1958 ж Орталық Қазақстан археология экспедициясының екінші жасағы  Сангру II мекенінің обаларын зерттеп шықты. Ол Қарағанды облысы Жаңаарқа ауданы Дарат мекенінен 4 км қашықтықта орналасқан және оңтүстіктен солтүстікке қарай гранит соқпақпен шектелген алап.

Петропавл қаласындағы Абылай ханның резиденциясы қазақ халқының ұлттық тарихының ескерткіші болып саналады. Қазақстанның Солтүстік аймағын отарлау басында Есіл өзенінің жағасында Қызылжар төбесінде 1752 жылы Петр бекінісі салынған болатын. Бұның өзі еларалық қарым-қатынасты жөнге салуға ықпалын тигізді.

Ботай археологиялық ескерткіші 1980 жылы ашылды. Ол біздің облыстың шығысында Айыртау ауданында орналасқан. Қоныс ауданы 15 гектар.Археологтарды бұзылған тұрғын-жайлардан қалған ойпаттар қызықтырды. Қазбалар археологтардың күтпеген нәтижелерге кенелтті.

Уалихановтардың тектілік мекенінің тарихи ескерткіші, 19 ғасырдың құрылысы, Сырымбет шатқалында бүгінгі Айыртау ауданында орналасқан Мекен Уәли ханның жесірі Айғанымға арнап 1824  жылы 30-сәуірден I Александр императоры бұйрығымен және Батыс Сібір губернаторы  П. Капцевича бұйрығымен салынды.

Ескерткіш Мәдениет ауыланан қашық емес жерде орналасқан кешен, әрі 1999 жылы 15-қазанда атақты батыр, Қазақ хандығы тәуелсіздігі үшін күрескен ерлерге арнап ашылған. Композициялық кешен ежелгітүрік қағандарының дәстүрін кешенді түрде дамытты. Жалпы кешен Меккеге бағытталып, мешіт михрабына шығыңқыған.

1895 жылғы ғимарат құрылысы. Тапсырушы - көпес-ағаш өнеркәсібі иесі А.Г. Юзефович. Жоба авторы талантты сәулетші, Алматы қаласының сәулет обьектілерінің танымал авторы А.П. Зенков.  Ғимарат ағаш сәулетінің қызықты үлгісі болып табылады. Мамандар пікіріне саятын болсақ, естеліктер дәстүрлі халық стиліне жатады.

Аблайкет» храмның үйінділері являются памятником архитектуры 1654 ж. сәулет ескерткіштері болып есептеледі және республикалық деңгейдегі ескерткіштердің мемлекеттік тізіміне кіреді.
Ескерткіш Ұлан районының Аблакет өзенінің бойындағы Никитина ауылынан 15 км шақырымдық жерде орналасқан.

1713 жылы сібір губернаторы Матвей Гагарин I Петрге Тобылдан Ертіс жағасын жайлайтын бекіністерді салу жобасын ұсынады. Бұл жоңғар шапқыншылығынан қорғайтын оңтүстік шекараны бекітуге жағдай жасады. Губернатор хабарламасын алған патша полковник И. Д. Бухгольца бастауымен экспедицияны жарақтау туралы бұйрыққа қол қояды- "Қалмақ жеріне жорық туралы ".

Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданы Таңсық ауылы маңында ғашықтардың мазары бүгінде Х-ХI ғасырдың мемориал-ескерткіші ретінде орнатылған. Бір зерттеушілердің пікірінше, ол V-X ғасырда көтерілсе, басқалардың пікірінше X-XI ғасырда орнатылған деседі.

Облыстық тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты (генtралдың үйі) генерал-губернатор Процендоның бұйрығымен 1856 жылы салынады. Архитектор белгілі. Төңкеріске дейін онда әскери губернатор тұрған. Кеңес билігі келгенде Бостандық үйіне айналады. 1977 жылдың қазан айынан осында историко-краеведческий музейСемипалатинск өткенінен шежіре шертетін тарихи, мәдени мұралар, экспонаттар жиналады.

Берел зираты Берел ауылының оңтүстік батысында жеті шақырым жерде орналасқан. Теңіз деңгейінен 1120 биіктікте. Бұқтырма ұзындығы Ак Берел (Ак бұлан), Буланты (Қандысу-Сахатуки) тау өзендерімен шектеседі. Сурет 1. Берел қорғанынан табылған алтын археологиялық бұйымдар Зират төрт паралель әр түрлі қорғандармен салынған. Үлкен Берел қорғаны 1865ж В.В. Родлов ашқан және С.С. Сорокин терең зеріттеген (1969), және оған жақын нысандар кішкене болсада жеке топ құрап тұр. Бұндағы әрбір қатар ос

Бір мұнаралы мешіт   19 ғасырдың екінші жартысының ғимараты. Ғимарат ұзынша келген төртбұрыш пішінінде, тек күмбезді және шығыс жағында орналасқан жалғыз мұнаралы болып, күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимараттың авторы, түрік сәулетшісі Абдулла Эфенди. Ғимараттын қабырғалары сырттан, қолмен пішін берілген балшықтан жасалған әшекей элементтеріменен, горизонталды және тік күшейткіш мәткелеріменен безендірілген.   Сурет 1. Бір мұнаралы мешіт Сурет 2. Бір м

Ықылас атындағы халықтық саз аспаптары мұражайының ғимараты (офицерлер жиналған үй) 1908 жылы салынған. Жоба авторы  А.П.Зенков. Алғашқы міндеті: офицерлер жиналысына арналған. 1913 жылы –алғашқы ауыл шаруашылық және өндірістік көрменің павильоны. 1918 жылы– пошталық-телеграфтық кеңсе

Ямышев қақпасы - XVIII ғасырдағы сәулет ескерткіші. Бүгінге  дейін тек батыс Ямышев қақпалары сақталған. 1773 жылы  қақпа және қорған қабырғалары  инженер-капитан И.Г Андреевтің басшылығымен оның жобасымен салынды.  Қақпалар тау тақталары мен күйдірілген кірпіштен төбесі күмбез тәрізді және кенересінде қарапайым сурет бар көлемі арка болып келеді.