Петропавл қаласындағы Абылай ханның резиденциясы қазақ халқының ұлттық тарихының ескерткіші болып саналады. Қазақстанның Солтүстік аймағын отарлау басында Есіл өзенінің жағасында Қызылжар төбесінде 1752 жылы Петр бекінісі салынған болатын. Бұның өзі еларалық қарым-қатынасты жөнге салуға ықпалын тигізді.

Ботай археологиялық ескерткіші 1980 жылы ашылды. Ол біздің облыстың шығысында Айыртау ауданында орналасқан. Қоныс ауданы 15 гектар.Археологтарды бұзылған тұрғын-жайлардан қалған ойпаттар қызықтырды. Қазбалар археологтардың күтпеген нәтижелерге кенелтті.

Уалихановтардың тектілік мекенінің тарихи ескерткіші, 19 ғасырдың құрылысы, Сырымбет шатқалында бүгінгі Айыртау ауданында орналасқан Мекен Уәли ханның жесірі Айғанымға арнап 1824  жылы 30-сәуірден I Александр императоры бұйрығымен және Батыс Сібір губернаторы  П. Капцевича бұйрығымен салынды.

Ескерткіш Мәдениет ауыланан қашық емес жерде орналасқан кешен, әрі 1999 жылы 15-қазанда атақты батыр, Қазақ хандығы тәуелсіздігі үшін күрескен ерлерге арнап ашылған. Композициялық кешен ежелгітүрік қағандарының дәстүрін кешенді түрде дамытты. Жалпы кешен Меккеге бағытталып, мешіт михрабына шығыңқыған.

1895 жылғы ғимарат құрылысы. Тапсырушы - көпес-ағаш өнеркәсібі иесі А.Г. Юзефович. Жоба авторы талантты сәулетші, Алматы қаласының сәулет обьектілерінің танымал авторы А.П. Зенков.  Ғимарат ағаш сәулетінің қызықты үлгісі болып табылады. Мамандар пікіріне саятын болсақ, естеліктер дәстүрлі халық стиліне жатады.