Ортағасырда қазіргі Жамбыл облысы аймағында Жібек жолында - Тараз, Джувикат, Нижний Барсхан, Хамукат, Оххум, Акыртас, Орнек, Кулан, Мерки и Аспара қалалары орналасқан болатын.  Бұнда ежелгі қола дәуірінің сақтар және үйсін, түріктердің хандық обасы және петроглифтер галересиясы болған еді. Ортағасырлы Тараз жібек жолы ежелгі ескерткіштерінің ішінде ерекше орын алады.

Айша бибі мазары жанында орналасқан. Бұл кесене де XI- XIIғғ сәулет ескерткіші болып саналады. Кесене ерекше қарапайымдылығымен бағаланады. Соңғы жаңартылуы 2002 жылы болған. Эпиграфикалық жазба бойынша ол жерде жерленген әйел адамның атын оқып білген. Аңыз бойынша ол әйел Айшаның қамқоршысы болған.

Бауыржан Момышұлының ескерткіші 2000 жылы 12 қазанда Ұлы Жеңістік 55 жылдығына және батырдың 90 жылдығына арнап салынды.

Жамбыл Жабаев ескерткіші Жамбыл алаңында орналасқан. 1961 жылы ақынның 115 жылдың мерей тойына арналып салынды.

Жоғары шыңның биіктігінде (теңіз деңгейінен 3000 метр тереңдікте) әулие Мерке  тастан қашалған еске алу конструкциясы, төбелерден тұратын Ауразия аймағындағы көшпенділер-түріктердің храмды комплексі жалғыз сақталған болып ұсынылады.

Ескерткіш 1998 жылы Сүлейменов көшесіндегі университеттің бас корпусының алдына Мұхамед Хайдар Дулати мырзаның 500 жылдығына арналып салынған.

Шығыс моншасы Тараз қалашығы аймағында, қазіргі орталық базар аймағында орналасқан.

Айша – бибі кесенесі өзінің аңызға толы рухани құндылығымен сәулет өнеріндегі ғажайып әлемде теңдесі жоқ ескерткіш болып табылады. Ескерткішті қалаған кірпіштердің әртүрлілігінің өзі таң қалдырады. Оның алғашқы қалпы біздің уақытымызға дейін тек батыс қабырғасында сақталған. Сурет 1. Айша-бибі кесенесі. Тарихи фотосурет Сурет 2. Айша-бибі кесенесі. Қабырғалардың жөндеу жұмыстарына дейінгі жағдайы Сурет 3. Айша-бибі кесенесі. Жөндеу жұмыстарынан кейінгі көрінісі Қайта қалпына

«Ақкесене мұнарасы» төменгі Талас ауданында орналасқан. Қазақстан тарихында осы күнге дейін сақталған Қыпшақ дәуірінің есерткіші. (XIII-XVII). Жамбыл облыстық археологиялық эспедиция басшысы Г.И.Пацевичтің пайымдауынша бұл ескерткіш кезінде қарауылдауға арналып салынған нысан. Жедел континенттегі ауа райы осы аймаққа тән, сол себепті де мұнараның негізгі кепілі сақтала қоймаған, осы соңғы он жылда ескерткіш тіптен мүжіле түсті, және жедел жөндеу жұмыстарын керек етті. Осындай ескертк

Ақыртас –  археологиялық кешен, қазіргі Тараздың шығысында 40 км жерде, Ақшолақ теміржол стансасынан 6 км оңтүстікте, Қырғыз Алатауының етегінде орналасқан. Қазір бұл, тау шатқалынан бастау алатын, құрғап бар жатқан бұлақтардың арналары кескен, тау бөктері. Ескерткішті зерттеу 19 ғасырда басталды. Шығыстанушылар, архитекторлар және археологтар өз еңбектерін осы бірегей ескерткішке арнаған. Ақыртас кешені алғаш өлкетанушылар мен ғалымдар В.А. Каллаур, П.И. Лерх, Д.И. Иванов, В.В. Б

Жамбыл облысының Талас ауданының Сейілбек ауылында орын тепкен мешіт, Қазақстандағы бірден бір өзгеше сәулет ескертіші. Алғашқы рет ескерткішті 1945 жылы Г.И.Пацевичтің басшылығымен ЭРУДА зерттеген. Кейіннен 1949 жылы Л.М.Ремпел бастаған Жамбыл облыстық музей экспедициясы зерттеді. Қара Қожа мешіті XX ғасырға жатады. Мешіт Сейілбек ауылында туған жергілікті рухани басшының атымен аталған. Бұл мешіт Қара Қожаның бастамасы бойынша 1909 жылы тұрғызылған, кейіннен оның аты берілген, ол 16,9х16,26м к

Бұл құрылыс ХІХ ғасыр соңына қарай салынған (30х15м) жоспарындағы тік бұрышты, 12.5м шамасындыға биіктікті 16 күмбезден тұрады. Сурет 1. Үш-Арал мешіт-медресесі. Ішкі жағынан көрініс Сурет 2. Үш-Арал мешіт-медресесі Бұны қалпына келтіру үшін екі жыл жұмыс жасалды. Гидролизация құрылғылары арқылы жұмыстар атқарылды. Сыртқы қабырғаларымен интерьер қабырғалары жөндеуден өтті. Күмбездерін арнайы қыштармен жөндеп, едендері қалпына келтірілді. Аймағы қоршалып осы заманға лайықты жасалд

Шоқай Датка түрбесі Жетісу аймағының тарихи және мәдени мұрасының, ең маңызды ескерткіштерінің біреуi болып табылады, ол туралы атақты ғалым Шоқан Уәлиханұлы да өз еңбектерінде айтып кеткен болатын. Орта ғасыр қаласы Саудакенттін, қалашығының зиратында орналасқан. Зерттеушілер оны 17-18 ғасырдың сәулет орнектеріне байланыстырған. Сол кездің жалпы монументалды сәулет тәрізіне уқсас. Сурет 1. Шоқай Датқа кесенесі. Қайта құруға дейінгі көрініс Үлкен, тек бөлмелі, күмбезді- үлкен Кіре